Καλωσορίσατε στην Kritiki GR! Ακόμα δεν έχετε αποφασίσει τι να δείτε στον κινηματογράφο ή το σαββατοκύριακο στην τηλεόραση; Εδώ θα βρείτε τα πάντα για τις ταινίες που ψάχνετε.






''Ειρήνη'' του Αριστοφάνη χτες στην Επίδαυρο από το ΚΘΒΕ

(Από τον Πάνο Λιάκο)

Στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου βρεθήκαμε χτες για να παρακολουθήσουμε την ''Ειρήνη'', του Αριστοφάνη σε ανέβασμα του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και σκηνοθεσία του Σωτήρη Χατζάκη.

Ας πούμε πρώτα μερικά λόγια για το αντιπολεμικό αυτό έργο που μεταφράζεται εδώ από τον Κ.Χ.Μυρή (το φιλολογικό ψευδώνυμο του κορυφαίου Έλληνα κριτικού θεάτρου, Κώστα Γεωργουσόπουλου). Η κωμωδία παρουσιάστηκε στα Λήναια το 421 π.Χ αποσπώντας το δεύτερο βραβείο λίγες ακριβώς μέρες πριν τη σύναψη ειρήνης μεταξύ των Αθηναίων και των Σπαρτιατών, της ειρήνης του Νικία. Πρωταγωνιστής είναι ο Τρυγαίος, ένας μικρομεσαίος αμπελουργός από το Μαρούσι που απηυδισμένος από τα δεινά του Πελοποννησιακού Πολέμου αποφασίζει να ανέβει στους ουρανούς με τη βοήθεια ενός σκαθαριού (εξόφθαλμη σάτιρα του Αριστοφάνη σε τραγωδίες του Ευριπίδη όπως ο Βελλεροφόντης όπου ο πρωταγωνιστής καβαλάει τον Πήγασο για να φτάσει στους ουρανούς ενώ την ίδια στιγμή το σκαθάρι λειτουργεί ως σύμβολο των δεινών που συμβαίνουν στη χώρα) και να βγάλει από τη σπηλιά που βρίσκεται φυλακισμένη από τους θεούς την Ειρήνη και τις συντρόφισσες της, την Οπώρα και τη Θεωρία (ξεκάθαρες προσωποποιήσεις των τριών αγαθών). Στο παλάτι των θεών βρίσκεται μονάχα ο θεός Ερμής καθώς οι υπόλοιπο θεοί αηδιασμένοι που βλέπουν τους ανθρώπους να αλληλοσπαράσσονται αποφάσισαν να αποσυρθούν πολύ ψηλά. Ο Τρυγαίος, με τη βοήθεια και άλλων αγροτών από ολόκληρη την Ελλάδα θα καταφέρουν να πείσουν με κολακείες  τον Ερμή ώστε να τους επιτρέψει να ανασύρουν τις κοπέλες από τη σπηλιά που τη φρουρεί ο Πόλεμος αλλά και ο δούλος του, ο Τάραχος (γελοιογραφική η προσέγγισή τους εδώ). Οι αγρότες θα καταφέρουν να ελευθερώσουν την Ειρήνη, ο θεός Ερμής θα ορίσει ο Τρυγαίος να νυμφευτεί την Οπώρα (καθώς θα αποτελούσε ύβριν για την εποχή να του δώσει για γυναίκα του την ίδια τη θεά Ειρήνη) και να παραδοθεί η Θεωρία στη Βουλή. Το έργο θα τελειώσει, όπως και κάθε κωμωδία του σπουδαίου κωμικού ποιητή,με τραγούδι, χορό και όμορφες γυναίκες, δηλαδή όλα εκείνα τα αγαθά που απολαμβάνει κανείς εν καιρώ ειρήνης και παραπέμπουν σε παραδοσιακό διονυσιακό γλέντι.

Ο Αριστοφάνης, αν και προέρχεται από εύπορη οικογένεια, υπερασπίζεται την αγροτική τάξη (όπως και σε πολλές άλλες κωμωδίες του) ενώ παράλληλα αγωνίζεται για την σύναψη ειρήνης όχι μονάχα για τους Αθηναίους αλλά για όλους τους Έλληνες, όπως και σε κάθε έργο του, αλλά με περισσότερη δυναμική εδώ. Δεν είναι τυχαίο που σε αυτό το έργο του ο Αριστοφάνης βάζει τον Τρυγαίο να απευθύνεται στους θεατές με την προσλαλιά ''ω Πανέλληνες'', μια λέξη αρκετά σπάνια στην αρχαία λογοτεχνία. Γενικά, όπως και οι περισσότερες κωμωδίες του συγγραφέα έτσι κι αυτή πέρα από τα διαχρονικά μηνύματά της, ελκύει τον αναγνώστη-θεατή με το φιλολογικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει (αναφορές στην αρχαία παράδοση, τον Αίσωπο κ.λ.π), πράγματα όμως που δεν μπορούν όλα να χωρέσουν σε μια κριτική σαν τη δική μου. Το πρόγραμμα που εκδίδει το ΚΘΒΕ για την παράσταση διαθέτει μια συλλογή από ενδιαφέροντα και κατατοπιστικότατα κείμενα Ελλήνων αλλά και ξένων μελετητών του Αριστοφάνη για τη συγκεκριμένη κωμωδία αλλά και την ιδεολογία του ποιητή.

Και τώρα προχωράμε στην ταυτότητα της παράστασης που παρακολουθήσαμε εχτές. Πρώτα απ'όλα η σκηνοθεσία του Σωτήρη Χατζάκη είναι άξια συγχαρητηρίων καθώς καταφέρνει να συνδυάσει αρμονικά τον ποιητικό λόγο του πρωτότυπου κειμένου με τις απαραίτητες καλώς ή κακώς για ένα σύγχρονο ανέβασμα Αριστοφάνη βωμολοχίες και σύγχρονες αναφορές (ΔΝΤ, Τρόικα, τηλεόραση, facebook) χωρίς να χάνει εντελώς το μέτρο, πράγμα που συνέβαινε με πολλές παραστάσεις Αριστοφάνη τα προηγούμενα χρόνια. Σε αυτό βοηθάει και η μετάφραση του Κ.Χ.Μύρη που κι αυτός δεν χάνει το μέτρο και καταφέρνει να μας κάνει εύληπτο τον πανηγυρισμό του Αριστοφάνη για την Ειρήνη που θα υπογραφεί δέκα μέρες αργότερα. Προφανώς αντιλαμβάνεται κανείς ότι η αίσθηση του χιούμορ και της σάτιρας στην αρχαιότητα ήταν πιο διαφορετική από ότι σήμερα. Βέβαια αν κανείς θέλει να διαβάσει τις πιο πιστές μεταφράσεις στο έργο του Αριστοφάνη δεν έχει παρά να ανατρέξει στο έργο του Θρασύβουλου Σταύρου. Στην όλη πανηγυρική ατμόσφαιρα της παράστασης συμβάλουν τα ευφάνταστα κοστούμια της Έρσης Δρίνη και δευτερευόντως το κάπως λιτό σκηνικό. Υπέροχη η μουσική προσέγγιση που πραγματοποιεί ο Μίνως Μάτσας. Προσπαθεί να προσεγγίσει, με επιτυχία θα έλεγα, πολλά μουσικά είδη. Από το δημοτικό τραγούδι πηγαίνει στο νησιώτικο και από εκεί στο ''Μινόρε της Αυγής'', τον βαλκανικό ήχο, το τανγκό αλλά και σε μια διασκευή του ''Sous le ciel de Paris'' της Εντίθ Πιαφ.

Όσον αφορά τους ηθοποιούς, ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος προσθέτει έναν ακόμη αριστοφανικό ήρωα στο βιογραφικό του, εκείνον του Τρυγαίου, και χαρίζει απλόχερα το γέλιο θυμίζοντάς μας σε αρκετά σημεία-ειδικότερα στην αρχή της παράστασης-κάτι από Θανάση Βέγγο. Θα προχωρήσω αναφερόμενος στην αποκάλυψη της παράστασης, τον ηθοποιό Φάνη Μουρατίδη που ερμήνευσε το ρόλο του Θεού Ερμή. Σίγουρα ήταν ο εύκολος δρόμος να υιοθετηθεί μια γκέι προσέγγιση του συγκεκριμένου θεού αλλά το ταλέντο όπως και να΄χει ξεχωρίζει και η επικοινωνία του ηθοποιού με το κοινό ήταν κάτι παραπάνω από θερμή (αυτό φάνηκε και στο...χειροκρότημα). Όσο για το Γιώργο Κωσταντίνου τι να πει κανείς; Ο σπουδαίος αυτός ηθοποιός, με μεγάλη θητεία στο θέατρο, το σινεμά αλλά και τον Αριστοφάνη, ερμηνεύει την παράβαση του έργου και καταχειροκροτείται. Στην παράβαση, που αποτελεί και ένα από πιο ενδιαφέροντα σημεία εδώ, στην ''Ειρήνη'', ο ποιητής δια στόματος του κορυφαίου του Χορού πλέκει το ίδιο του το εγκώμιο υπερηφανευόμενος πως αντίθετα από τους αντιπάλους του, αυτός χρησιμοποιεί πρωτότυπα αστεία και όχι χυδαία, όπως κάνουν εκείνοι. Την ίδια στιγμή δίενται η ευκαιρία στο Σωτήρη Χατζάκη να κάνει και έναν δριμύτατο υπαινιγμό απέναντι σε όλους εκείνους που στο όνομα του Αριστοφάνη και όλων των άλλων αρχαίων συγγραφέων όλα αυτά τα χρόνια δημιουργούσαν παραστάσεις-εκτρώματα. Πανέμορφη και η παρουσία της Έλσας Σίσκου στο ρόλο της Ειρήνης. Η ομορφιά της μαγεύει ακόμη και αν-όπως και στο πρωτότυπο κείμενο-ο ρόλος της προστάζει να μην πει ούτε μια λέξη κατά τη διάρκεια της παράστασης. Γενικότερα όλοι οι ηθοποιοί και τα μέλη του Χορού μοιάζουν καλά δουλεμένοι.

Με λίγα λόγια, εάν το δεύτερο μέρος της παράστασης (δηλαδή από την Παράβαση και μετά) ήταν πιο δυναμικό και διέθετε λιγότερους αναχρονισμούς τότε θα μιλάγαμε για μια πραγματικά αριστουργηματική παράσταση. Ακόμη κι έτσι, όμως, ο θεατής διασκεδάζει και προβληματίζεται χωρίς να ενοχλείται από τις βωμολοχίες (ίσως βέβαια σε κάποια σημεία θα μπορούσαν να μην υπάρχουν) ενώ παράλληλα ο λόγος του Αριστοφάνη δεν αισθάνεσαι σε καμία περίπτωση ότι κατακρεουργείται.






0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρουσιάστηκε σφάλμα σε αυτό το gadget